THÔNG TIN SỬ DỤNG THUỐC ĐÚNG CÁCH

Việc dùng thuốc sai thời điểm không những làm giảm hiệu quả mà còn ảnh hưởng đến tính dung nạp và tăng tác dụng không  mong muốn của thuốc.

Sự tương tác giữa thuốc với thức ăn là một trong những lý do để chọn lựa thời điểm uống thuốc. Thức ăn và đồ uống có thể ảnh hưởng đến dược động học của thuốc do thay đổi mức độ hấp thu, phân bố, chuyển hóa và thải trừ của thuốc.

Thức ăn và đồ uống có thể làm thay đổi tác dụng dược lý và độc tính của thuốc. Ngược lại, một số thuốc khi sử dụng kéo dài sẽ ảnh hưởng đến sinh lý của bộ máy tiêu hóa, gây khó chịu và kích ứng dạ dày, ảnh hưởng đến sự hấp thu một số chất dinh dưỡng trong thức ăn.

• Thức ăn làm thay đổi thời gian rỗng của dạ dày. Nếu uống thuốc lúc đói thuốc chỉ lưu lại dạ dày chừng 10-30 phút rồi thuốc được đẩy ngay xuống ruột. Trái lại nếu uống thuốc sau bữa ăn, thời gian lưu lại dạ dày của thuốc có thể từ 1-4 giờ. Điều này ảnh hưởng tới sinh khả dụng của nhiều thuốc. Do đó, tùy vào đặc tính của mỗi loại thuốc mà cần uống thuốc trước bữa ăn hay sau bữa ăn mới phát huy hiệu quả và tránh tác dụng bất lợi.
• Thức ăn kích thích sự tiết mật, đặc biệt là thức ăn giàu chất béo. Điều này sẽ có lợi cho việc hấp thu các thuốc có bản chất là các hợp phần dinh dưỡng như các vitamin, glucose, acid amin, các muối khoáng… sẽ dễ dàng hơn.

Các thức ăn có thể tương tác bất lợi với thuốc

• Thức ăn chứa nhiều tyramin: Đó là các thực phẩm như phomat, chuối, bia, gan gà, gan ngỗng, rượu vang đỏ… Nếu ăn nhiều thức ăn loại này khi đang điều trị bằng các thuốc loại IMAO (nialamid, iproniazid…) thì có thể gây tác dụng phụ như nhanh nhịp tim, tăng huyết áp.
• Thức ăn chứa nhiều vitamin K: Như các loại bắp cải, súp lơ, rau có lá màu xanh, cà chua, đậu quả… sẽ cản trở tác dụng của các loại thuốc chống đông máu dạng uống (warfarin, dicoumarol).

• Sữa có thể tạo phức với nhiều loại thuốc. Các chất béo trong sữa có thể hòa tan một số thuốc vào trong đó và giữ thuốc lại. Các chất đạm trong sữa có thể liên kết với một số thuốc có ái lực cao với các protein. Tất cả các quá trình này đều cản trở hấp thu thuốc như: Erythromycin, penicilin V, các
• Cà phê, trà: Hoạt chất caffein trong cà phê có thể làm tăng tác dụng giảm đau của các thuốc aspirin, paracetamol, nhưng cũng làm tăng tác dụng phụ như nhức đầu, nhịp tim nhanh, tăng huyết áp ở người bệnh đang điều trị bằng các thuốc loại IMAO. Caffein có thể làm tăng độ hòa tan của một số thuốc như ergotamin, nhưng lại cản trở hấp thu các loại thuốc an thần (neuroleptic).
• Tanin trong chè có thể gây kết tủa nhiều loại thuốc có chứa sắt hoặc alcaloid, rượu…
• Nước ép bưởi: Bưởi tác động lên quá trình thải trừ của thuốc ra khỏi cơ thể. Nước ép bưởi làm giảm hoạt động của enzym cytochrom P450 3A4. Enzym này có nhiệm vụ chuyển hóa thuốc và chất độc. Khi dùng đồ uống này, khả năng phân hủy thuốc để thải trừ ra khỏi cơ thể giảm xuống, do đó nồng độ thuốc trong máu tăng lên, có thể gây tăng tác dụng phụ của thuốc. Một ví dụ về thuốc phổ biến có tương tác với nước ép bưởi đó là felodipin và atorvastatin.

Việc tuân thủ hướng dẫn, hiểu đúng cách dùng thuốc và duy trì thói quen sử dụng thuốc hợp lý chính là nền tảng để tối ưu hóa kết quả điều trị, người bệnh không còn là đối tượng thụ động mà là một mắt xích quan trọng trong quá trình điều trị.

Sự tự giác, tinh thần trách nhiệm và chủ động trao đổi với nhân viên y tế về chế độ ăn uống, thời điểm dùng thuốc sẽ góp phần hạn chế rủi ro, nâng cao hiệu quả và cá thể hóa điều trị. Khi người bệnh và nhân viên y tế cùng đồng hành, mỗi liều thuốc không chỉ là can thiệp y học, mà còn là kết quả của sự hiểu biết, tin cậy và hợp tác vì sức khỏe lâu dài.

Tài liệu tham khảo:

– DS. Thùy Dung. (2023). “Tương tác bất lợi giữa thuốc với thức ăn – Cách nào để tránh?”. Báo Sức khỏe & đời sống. https://suckhoedoisong.vn/tuong-tac-bat-loi-giua-thuoc-voi-thuc-an-cach-nao-de-tranh-169230517130442992.htm